Sinds 1 januari 2020 kan de belastingadministratie op basis van artikel 4bis V.T.Sv. in bepaalde strafzaken een zelfstandige burgerlijke vordering instellen voor de strafrechter.

Doel is dat de strafrechter, naast de strafvordering, ook uitspraak kan doen over fiscale schuldcomponenten zoals belastingen, verhogingen en geldboeten, zodat de fiscus een uitvoerbare titel bekomt of bevestigd ziet.

Het mechanisme wil de fiscale afwikkeling integreren in de strafprocedure en sluit aan bij evoluties rond het non bis in idem-beginsel en de nood aan een geïntegreerd handhavingssysteem.

Het is geïnspireerd op de douaneregeling, waar de strafrechter ook over de burgerlijke vordering moet oordelen, zelfs bij vrijspraak of verjaring van de strafvordering.

De klassieke burgerlijke partijstelling van de fiscus volstaat niet om het equivalent van ontdoken belasting als schade te vorderen; de zelfstandige vordering biedt wel een route naar betaling van de fiscale schuld.

De vordering kan pas wanneer de zaak voor de feitenrechter komt, niet louter in de onderzoeksfase.

Deze materie wordt verder uitgewerkt in een bijdrage in het RW van Bollens, Vinck en Wandel.

FAQ 

Wat is de zelfstandige burgerlijke vordering?
Het is de mogelijkheid voor de belastingadministratie om in een strafzaak een eigen burgerlijke vordering in te stellen om een uitvoerbare titel te verkrijgen of te bevestigen voor fiscale schulden.

Sinds wanneer bestaat dit instrument?
Sinds 1 januari 2020, op basis van artikel 4bis van de Voorafgaande Titel van het Wetboek van Strafvordering.

Wat is het doel van deze vordering?
De integratie van het fiscale debat in de strafprocedure, zodat de strafrechter ook kan oordelen over belastingen, verhogingen en geldboeten.

Is dit hetzelfde als een burgerlijke partijstelling?
Neen. De klassieke burgerlijke partijstelling laat niet toe het equivalent van ontdoken belasting te vorderen; de zelfstandige vordering wel.

Wanneer kan de vordering worden ingesteld?
Enkel wanneer de strafzaak aanhangig is bij de feitenrechter, niet in de onderzoeksfase.

Moet de strafvordering een fiscaal misdrijf betreffen?
De focus ligt op dezelfde feiten; niet de juridische kwalificatie maar de materiële gedragingen zijn doorslaggevend, al toont rechtspraak soms een striktere benadering.

Is de belastingadministratie verplicht deze vordering in te stellen?
Neen. Het gaat om een optierecht, geen verplichting.

Kan een beklaagde de fiscus dwingen om de vordering in te stellen?
Neen. Gedwongen tussenkomst is niet mogelijk.

Is een voorafgaande aanslag vereist?
Neen. De strafrechter kan een volwaardig fiscaal debat voeren en zelf een titel verschaffen.

Wat als er al een administratieve procedure loopt?
Dat verhindert de vordering niet automatisch, maar kan risico’s meebrengen bij samenloop van termijnen en procedures.

Wat als de fiscus al een uitvoerbare titel heeft?
Zolang die titel niet definitief is, bestaat er belang; sinds 2024 kan de vordering ook expliciet tot bevestiging van een bestaande titel strekken.

Waarom werd de wet in 2024 aangepast?
Om rechtsonzekerheid en tegenstrijdige rechtspraak over het belang en “dubbele titels” weg te nemen.

Wat is het belangrijkste aandachtspunt in de praktijk?
Zorgen dat alle relevante fiscale misdrijven in het strafdossier zijn opgenomen en dat belastingplichtigen hun betwistingsrechten niet verliezen door procedurele samenloop.