Probleemstelling

• Fragmentaire en lacunaire regelgeving (WVV).
  Het WVV bevat slechts enkele bepalingen over inschrijvingsrechten, converteerbare obligaties en het wettelijk voorkeurrecht (BV/NV). Het geeft geen sluitend antwoord op praktische vragen, bv. het lot van deze rechten bij fusie, splitsing of inbreng van een algemeenheid. De regelgeving is onvolledig en laat wezenlijke leemtes.

• Moeilijk toepasbare en onduidelijke normen.
  De bestaande regels zijn niet altijd helder te interpreteren. Zo is het onduidelijk wat precies onder het verbod valt om “voordelen” van houders van inschrijvingsrechten of converteerbare obligaties te “verminderen”. Dat bemoeilijkt de toepassing in concrete transacties.

• Onzekerheid over kwalificatie en afbakening.
  Hoewel BV en NV een open stelsel van vennootschapseffecten erkennen, bestaat geen gemeen regime voor inschrijvings-, conversie- of voorkeurrechten (of aanverwante technieken). Het is niet duidelijk wanneer een instrument wél of niet een “inschrijvingsrecht” of “converteerbare obligatie” is in de zin van de wet. De contractvrijheid om nieuwe instrumenten te creëren blijft daardoor “blind”.

• Hybride (sui generis) aard zonder uitgewerkt kader.
  Inschrijvings-, conversie- en voorkeurrechten zijn niet louter verbintenissenrechtelijk noch volwaardige aandeelhoudersrechten. Zij vertonen een eigen, sui generis eigenvermogenskarakter, maar het positieve recht biedt geen samenhangende theorie om te bepalen wanneer moet worden afgeweken van het gemeen verbintenissenrecht en welke regels dan gelden.

• Theoretisch “zwart gat” rond eigen vermogen.
  Klassieke vennootschapstheorieën (contractueel/institutioneel) en het heersende rechtspersoonsbegrip bieden geen bevredigende verklaring voor de relatie tussen vennootschap (met rechtspersoonlijkheid) en aandeelhouders, noch voor aanspraken op het vennootschapsvermogen (zoals deelneming in het liquidatiesaldo). Dit belemmert ook een consistente duiding van uitgesteld eigen vermogen.

• Onderzoeksnood en doel.
  Er is behoefte aan een omstandige, systematische kwalificatie van inschrijvingsrechten, converteerbare obligaties en het wettelijk voorkeurrecht, hun onderlinge verwantschap en de regels voor varianten. Het voorgestelde antwoord vertrekt van een systeemtheorie van de vennootschap die zowel het perspectief van de vennootschap als rechtssubject (black box) als dat van het vennootschapsvermogen als rechtsobject (white box) integreert, om zo de lacunes, interpretatieproblemen en de reikwijdte van de contractvrijheid te structureren.

Kernpunten

1. Contractuele grondslag
   Inschrijvingsrechten en converteerbare obligaties worden geanalyseerd als contractbeloftes die een inschrijvings- en uitgiftecontract voorbereiden. De conversie bij obligaties wordt geplaatst in het kader van schuldvernieuwing. Het wettelijk voorkeurrecht kan worden begrepen als een voorkeurscontract ingebed in het vennootschapscontract.

2. Sui generis-eigenvermogenskarakter
   Deze instrumenten zijn meer dan louter schuldvorderingen: ze vertonen kenmerken die verband houden met toekomstige aandeelhoudersrechten. Ze zijn geen gewone schuldeisersrechten en evenmin volwaardige aandeelhoudersrechten, maar creëren een tussencategorie: de eigenvermogensgeïnteresseerden.

3. Systeemtheorie van de vennootschap
   Het vennootschapsbegrip wordt benaderd via twee modellen:

   • Black box: de vennootschap als fictief rechtssubject, drager van rechten en plichten.

   • White box: de vennootschap als fictief rechtsobject, waarop aandeelhouders een mede-eigendomsrecht hebben.
     Samen vormen zij een grey box-benadering, waarbij het juiste model wordt toegepast afhankelijk van de rechtsvraag.

4. Eigenvermogenshandelingen
   Alle handelingen die verband houden met inschrijvingsrechten, conversies en voorkeurrechten worden beschouwd als eigenvermogenshandelingen. Zij raken rechtstreeks aan het vennootschapscontract en zijn erga omnes tegenwerpelijk. Dit opent ook de deur voor atypische eigenvermogenshandelingen die buiten de letterlijke wettelijke categorieën vallen, maar toch dezelfde logica volgen.

5. Contractvrijheid met grenzen
   Hoewel er vrijheid bestaat om nieuwe instrumenten te creëren, zijn zij steeds onderworpen aan de regels die gelden voor wijzigingen van het vennootschapscontract en aan dwingende beschermingsmechanismen voor aandeelhouders.

Praktische tips

• Voor bestuurders en emittenten: houd bij de creatie van nieuwe instrumenten rekening met het parallelle uitgifteproces; volg dezelfde besluitvormings- en vormvereisten als bij een rechtstreekse aandelenuitgifte.

• Voor investeerders: wees bewust dat inschrijvingsrechten en converteerbare obligaties een hybride positie creëren: noch louter schuldvordering, noch volwaardig aandeelhouderschap, maar een positie die bescherming geniet door analogie met aandeelhouders.

• Voor contractuele varianten: bij het opstellen van atypische instrumenten (bv. converteerbare leningen of ad hoc-preallocatierechten) is het cruciaal om statutenwijzigingsregels en beschermingsmechanismen correct te integreren.

• Voor herstructureringen: inschrijvings- en conversierechten moeten worden behandeld als ingebed in het vennootschapscontract, en niet als gewone activa of passiva van de vennootschap.

Veelgestelde vragen (FAQ)

1. Zijn inschrijvingsrechten gewone schuldvorderingen op de vennootschap?
Nee. Ze zijn contractbeloftes met een sui generis-eigenvermogenskarakter, wat betekent dat ze nauwer verbonden zijn met het vennootschapscontract dan met een klassieke schuldeisersrelatie.

2. Kan een vennootschap volledig nieuwe soorten instrumenten creëren?
Ja, mits respect voor de contractvrijheid. Ze moeten wel worden gekwalificeerd als eigenvermogenshandelingen en dus onderworpen aan de regels voor statutenwijziging en aandeelhoudersbescherming.

3. Wat gebeurt er met converteerbare obligaties bij een fusie of splitsing?
Omdat ze deel uitmaken van het vennootschapscontract, moeten ze worden aangepast of vervangen zodat hun economische waarde behouden blijft in de nieuwe structuur.

4. Zijn houders van inschrijvingsrechten of converteerbare obligaties aandeelhouders?
Nog niet. Zij zijn eigenvermogensgeïnteresseerden: een tussencategorie met bepaalde lidmaatschapsrechten en bescherming, maar zonder stem- of winstrechten tot conversie of uitoefening plaatsvindt.

5. Kan een aandeelhouder zijn voorkeursrecht afzonderlijk overdragen?
Het passieve voorkeursrecht niet, want dat is ingebed in het vennootschapscontract. Actuele voorkeurrechten die ontstaan bij een concrete kapitaalverhoging, kunnen daarentegen wél afzonderlijk worden overgedragen of afgestaan.