Wanneer een wettelijke samenwoning eindigt, kan dat grote praktische en emotionele gevolgen hebben, zeker als er een gezamenlijke woning is. Tot voor kort bood de wet weinig mogelijkheden om die woning of de inboedel bij voorrang toe te wijzen aan één van de samenwonenden. De wet van 11 december 2025 brengt daarin verandering en versterkt de bescherming van de gezinswoning bij het einde van een wettelijke samenwoning.

Wat is een preferentiële toewijzing?

Een preferentiële toewijzing betekent dat één van de wettelijk samenwonenden het recht krijgt om bepaalde goederen “bij voorrang” te verkrijgen wanneer de samenwoning eindigt. Het gaat dus niet om een gratis toekenning, maar om een keuze om bepaalde goederen eerst aan één persoon toe te wijzen, eventueel met een financiële compensatie (een zogenaamde opleg) aan de andere.

Welke goederen komen in aanmerking?

De wet beperkt de preferentiële toewijzing tot goederen die in onverdeeldheid toebehoren aan beide wettelijk samenwonenden. Het gaat concreet om drie categorieën:

– een onroerend goed dat als gezinswoning wordt gebruikt;
– het huisraad dat zich in die woning bevindt;
– goederen die nodig zijn voor de uitoefening van een beroep of voor de uitbating van een zelfstandige activiteit.

Goederen die uitsluitend eigendom zijn van één van de samenwonenden vallen hier niet onder.

Einde van de samenwoning door overlijden

Wanneer de wettelijke samenwoning eindigt door het overlijden van één van de partners, kan de langstlevende wettelijk samenwonende vragen om de gezinswoning en de bijhorende goederen bij voorrang toegewezen te krijgen. Dit biedt een belangrijke vorm van woonzekerheid en voorkomt dat de langstlevende onmiddellijk moet onderhandelen of procederen over het verdere gebruik van de woning.

Einde van de samenwoning door een verklaring

Ook wanneer de wettelijke samenwoning wordt beëindigd door een schriftelijke verklaring – in onderlinge overeenstemming of eenzijdig – is een preferentiële toewijzing mogelijk. In dat geval kan één van de samenwonenden tijdens de vereffening aan de familierechtbank vragen om de gezinswoning, de inboedel of beroepsgoederen bij voorrang toe te wijzen.

De rechter beoordeelt dit verzoek op basis van de belangen van beide partijen en kijkt ook naar de financiële mogelijkheden van degene die eventueel een opleg moet betalen.

Bijzondere aandacht voor slachtoffers van geweld

De wet voorziet een uitgesproken bescherming voor wettelijk samenwonenden die slachtoffer zijn van ernstige geweldsfeiten. In dergelijke gevallen moet de familierechtbank in principe ingaan op het verzoek tot preferentiële toewijzing van de gezinswoning en de betrokken goederen. Alleen in uitzonderlijke omstandigheden kan daarvan worden afgeweken. Dit geldt ook wanneer de strafzaak tegen de andere partner niet tot een klassieke veroordeling heeft geleid, maar op een andere manier werd afgesloten.

Waarom is deze wetswijziging belangrijk?

Met deze nieuwe regeling erkent de wetgever dat ook wettelijk samenwonenden nood hebben aan duidelijke en menswaardige oplossingen bij een relatiebreuk. De gezinswoning is vaak het centrale punt van stabiliteit, zeker wanneer één van de partners economisch kwetsbaarder is. Door de mogelijkheid van een preferentiële toewijzing uit te breiden, krijgt de rechter meer ruimte om billijke beslissingen te nemen die aansluiten bij de concrete levenssituatie van de betrokkenen.