De relatieve werking van het hoger beroep houdt in dat de toestand van de beklaagde op zijn enkel hoger beroep niet mag worden verzwaard ten opzichte van het vonnis in eerste aanleg. Het hoger beroep mag dus in beginsel enkel voordeel opleveren voor degene die het instelt. Wanneer alleen de beklaagde beroep aantekent, kan hij niet alsnog schuldig worden verklaard aan een feit waarvoor hij werd vrijgesproken, en kan zijn straf niet worden verzwaard zonder hoger beroep van het openbaar ministerie.

In verkeersstrafzaken geldt evenwel een bijzondere regeling voor het verval van het recht tot sturen wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid. Deze beveiligingsmaatregel kan in elke aanleg worden uitgesproken, ongeacht wie het rechtsmiddel heeft ingesteld. Dat vormt een uitzondering op de relatieve werking van het hoger beroep, maar niet op de devolutieve werking ervan. De appelrechter kan dus slechts oordelen over deze maatregel wanneer zij ook binnen zijn saisine valt.

De saisine van de appelrechter wordt bepaald door de verklaring van hoger beroep en door de aangevoerde grieven. Wanneer de beklaagde grieven formuleert over de schuld, de straf of de maatregel, wordt de beroepsrechter bevoegd om opnieuw te oordelen over de daarmee verbonden straffen en maatregelen. In dat geval kan hij ook een andere wettelijk mogelijke maatregel opleggen dan de maatregel die de eerste rechter had uitgesproken.

De vraag blijft dan of de nieuwe beslissing de toestand van de beklaagde verzwaart. Het Hof van Cassatie hanteert daarvoor een trapsgewijze vergelijking. Eerst worden de hoofdstraffen vergeleken. Bij gelijke hoofdstraffen wordt gekeken naar de bijkomende straffen en maatregelen. Niet elke wijziging in hoger beroep vormt dus automatisch een verboden verzwaring.

In de besproken zaak werden de hoofd- en bijkomende straffen bevestigd. Alleen het verval van het recht tot sturen wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid werd vervangen door een alcoholslot. Volgens het Hof van Cassatie is dat geen verboden verzwaring.

Het verval wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid houdt een volledig verbod in om een motorvoertuig te besturen. Een alcoholslot houdt daarentegen geen volledig rijverbod in, maar beperkt de rijbevoegdheid tot voertuigen die met een alcoholslot zijn uitgerust. Daarom is het alcoholslot als beveiligingsmaatregel niet zwaarder dan het verval wegens ongeschiktheid. Dat aan het alcoholslot kosten verbonden zijn, doet volgens het Hof daaraan geen afbreuk.

Daaruit volgt dat de appelrechter, op het enkel hoger beroep van de beklaagde, het verval wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid kan vervangen door een alcoholslot, wanneer de grieven de straf of maatregel aan de beoordeling van de beroepsrechter onderwerpen. De relatieve werking van het hoger beroep wordt dan niet miskend, omdat de toestand van de beklaagde juridisch niet wordt verzwaard.

Voor de praktijk betekent dit dat een beklaagde die hoger beroep instelt tegen een beslissing over zijn rijgeschiktheid of rijbevoegdheid, rekening moet houden met de mogelijkheid dat de beroepsrechter een andere beveiligingsmaatregel oplegt. Het grievenschrift is daarbij doorslaggevend: het bepaalt welke onderdelen van het vonnis opnieuw aan de appelrechter worden voorgelegd.