Wanneer iemand waardepapieren, effecten of andere roerende goederen in zijn bezit heeft, kan dat bezit in principe een sterk bewijs van eigendom zijn. De klassieke regel luidt dat bezit van roerende goederen als titel geldt. Wie een roerend goed bezit, wordt dus in beginsel vermoed eigenaar te zijn.

Maar dat vermoeden geldt niet onbeperkt.

Het hof van beroep Gent oordeelde in een hierna weergegeven arrest dat het bezit van waardepapieren geen eigendomsbewijs oplevert wanneer dat bezit gebrekkig is. Dat is onder meer het geval wanneer het bezit heimelijk, dubbelzinnig of gestoord is. Zeker wanneer iemand eerst als vertrouwenspersoon, helper of gevolmachtigde toegang kreeg tot bankrekeningen of een bankkluis, is voorzichtigheid geboden. Dan is het niet vanzelfsprekend dat die persoon zich later op eigendom kan beroepen.

De zaak ging over waardepapieren aan toonder die werden aangetroffen in de bankkluis van een persoon die jarenlang de administratieve en financiële belangen van een oudere vrouw had behartigd. De persoon bij wie de waardepapieren werden gevonden, stelde dat zij deze had gekregen als handgift wegens bewezen diensten. Het hof aanvaardde dat niet. Zij bewees niet concreet dat er een werkelijke handgift was geweest.

De handgift is vormvrij, maar niet bewijsvrij

Een handgift is een schenking van hand tot hand. Zij kan betrekking hebben op lichamelijke roerende goederen, maar ook op bepaalde waardepapieren waarvan het recht in de titel is opgenomen.

De handgift is vormvrij. Er is dus geen notariële akte vereist. Er moet ook niet noodzakelijk een onderhands geschrift zijn.

Maar dit betekent niet dat de handgift niet moet worden bewezen.

Het bewijsprobleem is in de praktijk vaak het grote struikelblok. De begiftigde moet aantonen dat de schenker zich werkelijk en onherroepelijk van het goed heeft willen ontdoen. De schenker moet de bedoeling hebben gehad om te schenken. Dit noemt men de animus donandi.

Die schenkingswil wordt niet vermoed.

Zij moet blijken uit concrete feiten: de omstandigheden van de overdracht, eventuele verklaringen, begeleidende documenten, gedragingen van de schenker, afwezigheid van betwisting, fiscale aangifte, bankdocumenten of andere objectieve elementen.

In deze zaak ontbraken die elementen. Integendeel: de oudere vrouw had in het strafonderzoek verklaard dat zij de waardepapieren niet had geschonken en dat deze in haar bankkluis hadden moeten blijven liggen.

Waarom het bezit hier niet volstond

De waardepapieren bevonden zich wel degelijk in de bankkluis van de persoon die zich op de handgift beriep. Op het eerste gezicht lijkt dat een sterk argument.

Toch volstond dit niet.

Het hof wees erop dat het bezit in deze omstandigheden gebrekkig was.

Het bezit was gestoord, omdat er familiale spanningen en een strafonderzoek waren.

Het bezit was heimelijk, omdat de waardepapieren verborgen zaten in een eigen bankkluis zonder duidelijke openbaarheid tegenover de oorspronkelijke eigenaar of haar entourage.

Het bezit was dubbelzinnig, omdat de betrokkene eerder optrad als helper, vertrouwenspersoon en gevolmachtigde. Zij had dus toegang tot financiële gegevens en bankkluiszaken in een andere hoedanigheid dan die van eigenaar.

Precies die dubbelzinnigheid is belangrijk. Wie goederen onder zich krijgt als lasthebber, helper, bewaarder of vertrouwenspersoon, kan niet zonder meer stellen dat hij voortaan eigenaar is. Er moet dan duidelijk worden bewezen dat de titel van het bezit is veranderd: van houden voor een ander naar houden als eigenaar.

Vrijspraak in strafzaken betekent niet automatisch eigendom

Een ander belangrijk punt is dat de betrokkene strafrechtelijk was vrijgesproken.

Maar het hof maakte duidelijk dat deze vrijspraak niet automatisch betekent dat er burgerrechtelijk een handgift bewezen is.

Een vrijspraak kan gebaseerd zijn op twijfel over het bedrieglijk opzet. Dat betekent nog niet dat bewezen is dat er een geldige schenking was.

Men mag dus niet redeneren: “ik ben niet veroordeeld voor diefstal, dus het goed is van mij”.

Tussen strafrechtelijke schuld en burgerrechtelijk eigendomsbewijs ligt een belangrijk verschil.