Een schuldeiser kan niet onbeperkt jarenlang blijven stilzitten terwijl interesten blijven oplopen, om pas jaren later een sterk verhoogde schuld op te eisen.

De uitoefening van een recht moet behoorlijk gebeuren. Ook een schuldeiser moet zich loyaal, redelijk en zorgvuldig gedragen. Wanneer hij gedurende lange tijd geen ernstige invorderingsstappen onderneemt, maar intussen wel contractuele rente of nalatigheidsinterest laat aangroeien, kan de uiteindelijke vordering problematisch worden.

Rente heeft een vergoedende functie. Zij compenseert de schuldeiser voor het feit dat hij niet tijdig over zijn geld beschikt. Maar rente mag niet uitgroeien tot een mechanisme waarbij de schuldeiser voordeel haalt uit zijn eigen passiviteit.

Wanneer een schuldeiser jarenlang niets onderneemt, terwijl de interesten blijven lopen tegen een hoog tarief, kan de rentecomponent uiteindelijk zwaarder wegen dan de oorspronkelijke schuld. In dat geval verschuift het evenwicht. De schuld groeit niet alleen door het uitblijven van betaling, maar ook door het gebrek aan tijdige reactie van de schuldeiser.

De rechter kan in die gevallen oordelen dat de interestvordering, geheel of gedeeltelijk, kennelijk buitensporig is. Dat geldt des te meer wanneer de schuldeiser niet aantoont dat hij de schuldenaar regelmatig, duidelijk en correct heeft geïnformeerd.

De vaststelling dat interesten buitensporig zijn, betekent echter niet dat de schuldenaar volledig wordt bevrijd. Het onderscheid tussen kapitaal en bijkomende bedragen blijft belangrijk.

Wanneer de hoofdschuld bewezen is, blijft het kapitaal in beginsel verschuldigd. Ook een contractueel schadebeding kan worden toegekend wanneer het geldig, verantwoord en niet overdreven is. De rechterlijke correctie richt zich vooral tegen de disproportionele aangroei van bijkomende bedragen, in het bijzonder interesten die gedurende lange tijd zijn blijven oplopen zonder behoorlijke invordering.

De schuldenaar mag dus niet worden beloond voor niet-betaling. Maar de schuldeiser mag evenmin worden beloond voor langdurig stilzitten. De rechter zoekt een evenwicht tussen beide posities.

De vraag is niet alleen of rente contractueel voorzien is. De vraag is ook of het redelijk is om die rente volledig toe te kennen in het licht van de concrete omstandigheden.

Een schuldeiser kan niet altijd volstaan met het argument dat hij ooit enkele brieven heeft gestuurd. De vraag is niet alleen of er op enig moment correspondentie is geweest. De vraag is of de schuldeiser werkelijk, tijdig en duidelijk heeft opgetreden om betaling te eisen en om verdere schuldopbouw te vermijden.

Enkele zeldzame brieven, zeker wanneer zij oud zijn, onvolledig zijn of geen duidelijke en actuele afrekening bevatten, kunnen onvoldoende zijn. Dat geldt des te meer wanneer nadien jarenlang niets gebeurt. Een schuldeiser die na een beperkte correspondentie stilvalt, kan moeilijk stellen dat hij zijn rechten op een normale en zorgvuldige wijze is blijven uitoefenen.

De schuldenaar moet kunnen weten wat precies wordt gevorderd, welke rentevoet wordt toegepast, welk bedrag kapitaal betreft, welk bedrag interest betreft en welke gevolgen verdere niet-betaling zal hebben. Wanneer die informatie ontbreekt of niet actueel wordt gehouden, kan de schuldeiser zich niet zonder meer beroepen op het loutere feit dat er ooit enkele brieven werden verstuurd.

Ook het feit dat de schuldenaar af en toe betalingen heeft gedaan, volstaat niet noodzakelijk om de volledige interestvordering te rechtvaardigen. 

Wanneer een professionele schuldeiser ziet dat de betalingen ontoereikend zijn en dat de schuld door de interestlast blijft stijgen, mag hij niet jarenlang passief blijven. Hij moet duidelijk reageren. Hij moet de schuldenaar wijzen op de gevolgen van die ontoereikende betalingen en, indien nodig, tijdig een duidelijke invorderingsstap zetten.

Het ontvangen van kleine of sporadische betalingen mag dus niet automatisch worden beschouwd als een voldoende verklaring voor jarenlang stilzitten. De schuldeiser kan zich niet achter die betalingen verschuilen wanneer hij wist of moest weten dat zij de aangroeiende interesten niet dekten en dat de schuldenaar daardoor steeds dieper in de schuld terechtkwam.

Het contractuele karakter van interesten sluit rechterlijke controle niet uit. Het is niet omdat een bepaalde rentevoet contractueel werd overeengekomen, dat de schuldeiser onder alle omstandigheden aanspraak kan maken op de volledige aangroei ervan.

Interest vergoedt vertraging in betaling. Maar wanneer de schuldeiser zelf gedurende lange tijd nalaat om betaling effectief te eisen, ontstaat een spanning tussen het vergoedend karakter van de interest en het resultaat van de vordering. De interest kan dan een sanctieachtig of zelfs speculatief karakter krijgen, vooral wanneer zij hoger wordt dan het kapitaal.

Een schuldeiser mag niet passief toekijken hoe de schuld door hoge interesten oploopt, om daarna de volledige opgebouwde interestlast te vorderen alsof zijn eigen stilzitten juridisch irrelevant zou zijn. De rechter kan in die omstandigheden nagaan of de interestvordering nog een normale vergoeding vormt, dan wel kennelijk buitensporig is geworden.

De rechter beoordeelt niet alleen de tekst van het contract. Hij kijkt ook naar de uitvoering ervan. Daarbij tellen de duur van de passiviteit, de aard van de verstuurde brieven, de duidelijkheid van de afrekening, de hoogte van de rentevoet, de omvang van de betalingen en de verhouding tussen kapitaal en interest.

Wanneer blijkt dat de schuldeiser jarenlang geen ernstige invorderingsstappen heeft gezet, dat de schuldenaar slechts sporadisch en ontoereikend betaalde, en dat de interesten daardoor hoger werden dan het kapitaal, kan de vordering in haar interestcomponent kennelijk buitensporig worden.

De rechter kan dan oordelen dat enkel het kapitaal, eventueel verhoogd met een geldig en niet-buitensporig schadebeding, nog verschuldigd is, en dat interest pas opnieuw kan lopen vanaf een duidelijke gerechtelijke invorderingsstap, zoals de dagvaarding.

Samenvatting van de hierna weergegeven rechtspraak van het Vredegerecht van Doornik

Een kredietgever of overnemer van een schuldvordering beschikt over oude kredietovereenkomsten en vordert jaren later betaling van kapitaal, schadebeding en aanzienlijke interesten.

De schuldenaar heeft in de loop van de tijd wel enkele onregelmatige betalingen gedaan, maar die betalingen waren lager dan de lopende interestlast. Daardoor werd de schuld niet werkelijk afgebouwd. Integendeel, de schuld bleef verder aangroeien.

De schuldeiser heeft wel enkele brieven gestuurd, maar heeft gedurende een lange periode geen ernstige, duidelijke en actuele invorderingsstappen ondernomen. De brieven bevatten bovendien geen voldoende duidelijke verantwoording van de gevorderde bedragen en vermeldden niet op behoorlijke wijze de toegepaste nalatigheidsinterest.

Na jaren blijkt de interestlast hoger te zijn dan het vervallen kapitaal. De schuldeiser heeft de schuld in feite laten renderen tegen een hoge rentevoet, zonder tijdig werkelijk betaling te eisen. ("Enfin, force est de constater que la charge des intérêts (4.078,24 € au 27 avril 2018,soit 6.314,90 € à l’heure actuelle) est bien supérieure au capital échu (3.932,24 €").

In die omstandigheden oordeelde de rechter dat de interestvordering, hoewel zij contractueel werd bedongen, haar normale vergoedende karakter heeft verloren en kennelijk buitensporig is geworden. De rechter wees deze interesten af.