Een patiënt moet vóór een medische tussenkomst voldoende worden geïnformeerd over de financiële gevolgen van die tussenkomst. Die informatieplicht is niet louter medisch, maar ook financieel van aard. Zij omvat onder meer de vraag of de behandelende arts geconventioneerd is, gedeeltelijk geconventioneerd is of niet-geconventioneerd is, en welke gevolgen dat heeft voor de erelonen en eventuele ereloonsupplementen.

Deze informatie is essentieel voor de toestemming van de patiënt. Een patiënt kan slechts geldig instemmen met een medische behandeling wanneer hij niet alleen weet wat medisch zal gebeuren, maar ook welke financiële gevolgen daaraan verbonden zijn. Zeker wanneer er ereloonsupplementen kunnen worden aangerekend, moet de patiënt vooraf duidelijk worden geïnformeerd.

Het ziekenhuis kan zich niet beperken tot een passieve vorm van informatieverstrekking. Het volstaat niet dat het ziekenhuis in een algemene brochure vermeldt dat de patiënt informatie kan vinden aan de infobalie of op de website. De informatie moet uit eigen beweging worden verstrekt. Van de patiënt mag niet worden verwacht dat hij zelf actief op zoek gaat naar de informatie over het conventiestatuut van de arts en de financiële gevolgen van de behandeling.

Een ziekenhuis dat de informatie ergens ter beschikking stelt, maar de patiënt zelf laat zoeken, loopt het risico dat het zijn wettelijke informatieplicht niet correct nakomt.

Een brochure, website of infobalie kan nuttig zijn als aanvullend informatiemiddel. Maar zij vervangen niet de verplichting om de patiënt vooraf en uit eigen beweging duidelijk te informeren. De patiënt moet vóór de behandeling weten of de arts al dan niet geconventioneerd is en welke financiële gevolgen dat kan hebben.

Wanneer die informatie niet correct werd verstrekt, kan dat gevolgen hebben voor de invordering van ereloonsupplementen. Het ziekenhuis kan dan niet zonder meer stellen dat de patiënt stilzwijgend heeft ingestemd met de financiële voorwaarden omdat hij de ingreep heeft ondergaan. Stilzwijgende toestemming kan niet worden afgeleid uit het ondergaan van een behandeling wanneer de patiënt vooraf niet op behoorlijke wijze werd geïnformeerd.

Deze argumentatie werd bevestigd in het hierna weergegeven arrsest

Samenvatting van de casus van de hierna weergegeven rechtspraak

De zaak betrof een betwisting tussen een patiënt en een ziekenhuis over de betaling van een ereloonsupplement.

De patiënt had een behandeling of ingreep ondergaan door een arts die werkzaam was in het ziekenhuis. Nadien werd een supplementair ereloon aangerekend. De patiënt betwistte dat bedrag en voerde aan dat hij vooraf niet behoorlijk was geïnformeerd over het niet-geconventioneerde statuut van de behandelende arts en over de financiële gevolgen van diens tussenkomst.

De vrederechter van het kanton Zandhoven had geoordeeld dat het ziekenhuis aan zijn informatieplicht had voldaan. Daarbij werd onder meer verwezen naar een informatiebrochure voor patiënten. In die brochure stond dat de lijst van geconventioneerde artsen beschikbaar was aan de infobalie bij het onthaal of op de website. De vrederechter meende dat de brochure schriftelijk, leesbaar, goed zichtbaar en ondubbelzinnig aangaf hoe de patiënt die informatie kon verkrijgen.

De vrederechter oordeelde ook dat de patiënt niet kon worden gevolgd in zijn stelling dat de informatie over de financiële gevolgen van de tussenkomst steeds individueel, schriftelijk en voorafgaand moest worden meegedeeld. Volgens de vrederechter was de informatie beschikbaar aan de infobalie en op de website, zoals vermeld in de brochure. Uit de beslissing van de patiënt om de behandeling te ondergaan, leidde de vrederechter af dat hij stilzwijgend had ingestemd met de voorwaarden waarvan hij vooraf kennis kon nemen.

Het Hof van Cassatie volgde die redenering niet.

Het Hof stelde dat uit de Wet Patiëntenrechten en de Ziekenhuiswet volgt dat een ziekenhuis vóór de tussenkomst van een bij hem werkzame arts uit eigen beweging informatie moet verstrekken aan de patiënt. Die informatie moet betrekking hebben op het al dan niet-geconventioneerde statuut van de arts en op de financiële gevolgen van diens tussenkomst. Van de patiënt mag geen specifiek optreden worden vereist om kennis te nemen van die informatie.

Volgens het Hof volstaat het dus niet dat een ziekenhuis in een brochure verwijst naar een infobalie of website waar de patiënt informatie kan vinden. Een dergelijke verwijzing bewijst niet dat het ziekenhuis zijn wettelijke informatieplicht heeft vervuld. Zij kan evenmin zonder meer verantwoorden dat de patiënt wordt veroordeeld tot betaling van het aangerekende ereloonsupplement.

Het Hof oordeelde dat de beslissing van de vrederechter niet naar recht verantwoord was. Het cassatiemiddel was gegrond.

Wat leest u verder in dit artikel?

Mag een ziekenhuis een ereloonsupplement aanrekenen wanneer de patiënt alleen via een algemene brochure werd verwezen naar een website of infobalie? Moet de patiënt zelf nagaan of zijn arts geconventioneerd is? En kan uit het feit dat de patiënt de behandeling ondergaat worden afgeleid dat hij stilzwijgend heeft ingestemd met de financiële voorwaarden?

Deze vragen staan centraal in de FAQ bij het besproken arrest van het Hof van Cassatie . In dat arrest zoals we het hierna weergeven wordt duidelijk gemaakt dat een ziekenhuis de patiënt vooraf en uit eigen beweging moet informeren over het conventiestatuut van de arts en de financiële gevolgen van diens tussenkomst. Een loutere verwijzing naar een informatiebrochure, website of infobalie volstaat niet noodzakelijk.

De FAQ bespreekt stap voor stap wat deze informatieplicht inhoudt, waarom het conventiestatuut van de arts financieel belangrijk is, welke rol ereloonsupplementen spelen en wat de patiënt kan aanvoeren wanneer hij achteraf met een betwiste ziekenhuisfactuur wordt geconfronteerd.