Stilzwijgende aanvaarding van een nalatenschap mag niet te snel worden aangenomen. Zij vereist een handeling die noodzakelijk de wil inhoudt om te aanvaarden en die slechts als erfgenaam kan worden gesteld.

Handelingen van bewaring, voorlopig beheer, opruiming, schadebeperking of praktische afwikkeling na een overlijden zijn in beginsel geen aanvaarding. De wet wil niet dat een erfgerechtigde wordt gestraft omdat hij de nalatenschap tijdelijk beheert of beschermt.

Alleen wanneer uit concrete feiten blijkt dat iemand zich bewust en gewild als erfgenaam heeft gedragen en zich nalatenschapsgoederen heeft toegeëigend, kan stilzwijgende aanvaarding worden aangenomen. Die beoordeling moet zorgvuldig gebeuren, met respect voor het behoud van de erfkeuze.

FAQ – Stilzwijgende aanvaarding van een nalatenschap

1. Wanneer aanvaardt iemand een nalatenschap stilzwijgend?

Iemand aanvaardt een nalatenschap stilzwijgend wanneer hij een handeling stelt waaruit noodzakelijk blijkt dat hij de nalatenschap wil aanvaarden en die hij alleen als erfgenaam kan stellen.

Het volstaat dus niet dat iemand iets praktisch doet na een overlijden. Er moet blijken dat hij zich werkelijk als erfgenaam gedraagt en de nalatenschap wil aanvaarden.

2. Is het leegmaken van een rusthuiskamer of assistentiewoning een stilzwijgende aanvaarding?

Niet noodzakelijk.

Het leegmaken van een kamer kan een gewone daad van bewaring, voorlopig beheer of schadebeperking zijn. Dat is zeker zo wanneer de kamer snel moet worden vrijgemaakt om bijkomende kosten te vermijden.

Wie enkel optreedt om verdere schulden te voorkomen of om goederen voorlopig te bewaren, aanvaardt daardoor niet automatisch de nalatenschap.

3. Is het ondertekenen van een plaatsbeschrijving of staat van uittrede een aanvaarding?

In principe niet automatisch.

Een plaatsbeschrijving of staat van uittrede kan nodig zijn om de woning, kamer of assistentiewoning correct af te sluiten. Zo’n handeling kan passen binnen het normale beheer na overlijden.

Alleen wanneer uit de omstandigheden blijkt dat de betrokkene daardoor bewust als erfgenaam wilde optreden, kan dit anders zijn.

4. Mag een familielid persoonlijke spullen van de overledene meenemen?

Dat hangt af van de aard van de goederen.

Het opruimen of meenemen van waardeloze goederen, kledij, toiletgerief of persoonlijke zaken zonder economische waarde levert in beginsel geen stilzwijgende aanvaarding op.

Ook goederen met louter emotionele of affectieve waarde leiden niet automatisch tot aanvaarding.

Voorzichtigheid is wel geboden bij goederen met werkelijke financiële waarde.

5. Wat als iemand waardevolle goederen meeneemt?

Wanneer iemand waardevolle goederen uit de nalatenschap meeneemt en ze behandelt alsof ze hem toebehoren, kan dit wel wijzen op stilzwijgende aanvaarding.

Voorbeelden zijn het verkopen, verdelen, gebruiken of behouden van waardevolle nalatenschapsgoederen alsof men eigenaar is.

Maar ook dan moet bewezen worden dat het werkelijk om goederen van de overledene ging én dat er sprake was van toe-eigening.

6. Wie moet bewijzen dat er stilzwijgende aanvaarding is?

De persoon die zich daarop beroept, moet het bewijs leveren.

Een schuldeiser van de nalatenschap die een familielid persoonlijk wil aanspreken, moet dus aantonen dat die persoon de nalatenschap uitdrukkelijk of stilzwijgend heeft aanvaard.

Twijfel speelt in principe in het voordeel van de erfgerechtigde die zijn erfkeuze nog niet definitief heeft gemaakt.

7. Kan iemand de nalatenschap nog verwerpen nadat hij praktische handelingen heeft gesteld?

Ja, zolang die handelingen geen stilzwijgende aanvaarding uitmaken.

Wie enkel bewaart, beheert, opruimt, kosten beperkt of noodzakelijke formaliteiten vervult, kan nadien nog steeds de nalatenschap verwerpen.

De erfkeuze mag niet verloren gaan door normale, noodzakelijke of nuttige handelingen die enkel de nalatenschap beschermen.

8. Wat is het gevaar van stilzwijgende aanvaarding?

Het gevaar is dat wie zuiver aanvaardt, in principe ook kan worden aangesproken voor de schulden van de nalatenschap.

Daarom is het belangrijk om vóór elke erfkeuze voorzichtig te zijn. Men vermijdt best alle handelingen die kunnen lijken op toe-eigening, verkoop, verdeling of gebruik van nalatenschapsgoederen als eigenaar.

9. Wat mag men veilig doen na een overlijden?

In beginsel kan men veilig handelingen stellen die gericht zijn op bewaring, voorlopig beheer en schadebeperking.

Voorbeelden zijn:

1. het veiligstellen van goederen;
2. het laten afsluiten of vrijmaken van een kamer;
3. het vermijden van bijkomende huur-, verblijf- of opslagkosten;
4. het ondertekenen van praktische documenten zonder zich erfgenaam te noemen;
5. het bewaren van goederen in afwachting van de erfkeuze.

Belangrijk is dat men duidelijk maakt dat men niet optreedt als aanvaardende erfgenaam, maar enkel als voorlopig beheerder, bewaarder, nabestaande, mantelzorger of zaakwaarnemer.

10. Wat doet men best niet vóór de erfkeuze?

Men vermijdt best elke handeling waaruit kan blijken dat men de nalatenschap als eigenaar behandelt.

Voorbeelden van risicovolle handelingen zijn:

1. waardevolle goederen verkopen;
2. gelden van de overledene gebruiken voor eigen rekening;
3. goederen onder erfgenamen verdelen;
4. nalatenschapsgoederen definitief behouden;
5. zich tegenover derden uitdrukkelijk als erfgenaam gedragen zonder voorbehoud.

11. Speelt het een rol dat iemand mantelzorger of vertrouwenspersoon was?

Ja, dat kan relevant zijn.

Wanneer iemand al vóór het overlijden optrad als mantelzorger, vertrouwenspersoon of zaakwaarnemer, kan dit verklaren waarom hij na het overlijden praktische handelingen stelt.

Die handelingen worden dan niet noodzakelijk gezien als handelingen van een erfgenaam die de nalatenschap wil aanvaarden.

Casus (zoals verder in deze bijdrage weergegeven):

De broer van de overledene had de assistentiewoning leeggemaakt en een staat van uittrede ondertekend. De instelling vond dat hij daardoor de nalatenschap stilzwijgend had aanvaard en dus de openstaande facturen moest betalen.

Het hof volgde dat niet. De handelingen waren gericht op praktische afwikkeling, bewaring en beperking van bijkomende kosten. Er was niet bewezen dat de broer waardevolle nalatenschapsgoederen had toegeëigend of dat hij de bedoeling had de nalatenschap te aanvaarden.

De broer had de nalatenschap geldig verworpen en moest de openstaande nalatenschapsschulden niet betalen.