Niet altijd één enkele oorzaak

Bij een schadegeval wordt soms te snel gedacht dat er maar één oorzaak kan zijn. Ofwel ligt de oorzaak bij een gebrekkige zaak, ofwel bij een fout van het slachtoffer. Zo eenvoudig is het echter niet. Beide kunnen tegelijk meespelen in het ontstaan van de schade.

Dat is belangrijk, want in de praktijk gebeurt het vaak dat een slachtoffer een onvoorzichtige handeling stelt, terwijl er tegelijk ook iets mis is met de zaak zelf. De aanwezigheid van een fout van het slachtoffer sluit dan niet automatisch uit dat ook een gebrek van een zaak een rol heeft gespeeld.

Een fout van het slachtoffer sluit een gebrek niet uit

Het Hof van Cassatie bevestigt dat een schadegeval tegelijk kan voortvloeien uit een gebrek van een zaak en uit een fout van het slachtoffer. Met andere woorden: het feit dat het slachtoffer zelf een fout heeft begaan die verband houdt met de schade, betekent nog niet dat een gebrek van een zaak uitgesloten is.

Dat uitgangspunt is van groot belang. Het verhindert dat een rechter te snel besluit dat er geen gebrek is, alleen omdat het slachtoffer zelf niet volledig voorzichtig heeft gehandeld. De beoordeling moet ruimer gebeuren. Er moet worden nagegaan of de zaak zelf gebrekkig was en of dat gebrek mede tot de schade heeft bijgedragen.

De beoordeling moet correct gebeuren

Wanneer een rechter onderzoekt of een zaak gebrekkig is, mag hij die vraag niet volledig laten afhangen van het gedrag van het slachtoffer. De vraag of de zaak een gebrek vertoonde, moet op zichzelf worden onderzocht. Pas daarna kan worden nagegaan welke rol het slachtoffer zelf heeft gespeeld.

Een onvoorzichtige gedraging van het slachtoffer kan dus relevant zijn, maar zij neemt niet weg dat ook de zaak zelf een abnormaal kenmerk of gevaar kan hebben vertoond. Zodra de rechter het ontbreken van een gebrek volledig afleidt uit de fout van het slachtoffer, is zijn beslissing juridisch niet correct gemotiveerd.

Belang voor aansprakelijkheid

Deze beslissing bevestigt een belangrijk basisprincipe van het aansprakelijkheidsrecht: schade kan meerdere oorzaken hebben. Het is dus perfect mogelijk dat zowel een gebrek van een zaak als een fout van het slachtoffer in oorzakelijk verband staan met dezelfde schade.

Dat heeft gevolgen voor de beoordeling van aansprakelijkheid. Wie zich verweert met het argument dat het slachtoffer zelf een fout heeft gemaakt, kan daarmee niet automatisch elke aansprakelijkheid wegens een gebrekkige zaak uitsluiten. Er moet steeds afzonderlijk worden onderzocht of de zaak zelf een gebrek vertoonde dat tot het schadegeval heeft bijgedragen.

Een genuanceerde benadering

Het arrest nodigt uit tot een genuanceerde benadering van aansprakelijkheidskwesties. Niet elk schadegeval laat zich herleiden tot één enkele fout of één enkele oorzaak. Het recht moet ruimte laten voor een samengaan van factoren.

Precies daarom is het van belang dat rechters zorgvuldig onderscheiden tussen enerzijds de vraag of een zaak gebrekkig is en anderzijds de vraag of het slachtoffer zelf onvoorzichtig heeft gehandeld. Alleen zo kan correct worden beoordeeld of en in welke mate een schadegeval aan verschillende oorzaken te wijten is.

Besluit

Het Hof van Cassatie maakt duidelijk dat de fout van het slachtoffer niet volstaat om een gebrek van een zaak uit te sluiten. Beide kunnen samen aan de basis liggen van dezelfde schade. Wie aansprakelijkheid onderzoekt, moet dus vermijden te redeneren in zwart-wit. De werkelijkheid is vaak gemengd, en het recht moet die werkelijkheid correct onder ogen zien.

zie ok: www.elfri.be - Rechtspraak - Samenloop aansprakelijkheid bewaarder gebrekkige zaak en eigen fout slachtoffer