Wanneer een persoon overlijdt, rijst soms de vraag wie mag beslissen over de begrafenis, crematie, opgraving of bijzetting. In de meeste families wordt daarover geen discussie gevoerd. Maar bij spanningen tussen echtgenoot, kinderen, ouders, broers of zussen kan de lijkbezorging uitgroeien tot een juridisch geschil.

Het eerste uitgangspunt is de wil van de overledene zelf. Heeft de overledene uitdrukkelijk bepaald wat er na zijn overlijden moet gebeuren, dan moet die wil in beginsel worden gerespecteerd. Dat kan gaan over een keuze voor begrafenis of crematie, over de plaats van begraving of bijzetting, of over andere modaliteiten van de lijkbezorging.

Wanneer er geen duidelijke laatste wilsbeschikking bestaat, moet worden nagegaan wie het dichtst bij de overledene stond tijdens zijn laatste levensjaren of levensmaanden. Het gaat niet louter om bloedverwantschap. Doorslaggevend is wie de overledene sentimenteel en feitelijk het meest nabij was en dus vermoedelijk het best zijn wensen kende.

Bij een gehuwde persoon zal dit in de regel de langstlevende echtgenoot zijn, tenzij concrete elementen aantonen dat dit anders was. Wanneer echtgenoten nog samen een werkelijk gezin vormden en er geen aanwijzingen zijn van een breuk of ernstige verwijdering, wordt aangenomen dat de echtgenoot of echtgenote bevoegd is om de modaliteiten van de lijkbezorging te bepalen.

Dat betekent dat broers, zussen of andere familieleden niet zomaar een gelijk of hoger beslissingsrecht kunnen opeisen. Zij kunnen emotioneel uiteraard sterk betrokken zijn, maar dat volstaat niet om de beslissing van de langstlevende echtgenoot opzij te zetten. Het recht vertrekt hier niet van een rangorde van familiale gevoelens, maar van de vermoedelijke nabijheid tot de overledene en van de meest waarschijnlijke kennis van diens wensen.

Ook een grafconcessie verandert dit niet noodzakelijk. Het bestaan of de betaling van een concessie betekent niet dat de concessiehouder of een familielid een absoluut recht heeft om te bepalen dat de overledene daar moet worden begraven of herdacht. Een grafconcessie biedt vooral zekerheid over de mogelijkheid om gedurende een bepaalde tijd op een bepaalde plaats begraven te blijven. Zij geeft geen onbeperkt recht om de lijkbezorging van een andere persoon te regelen tegen de beslissing van de daartoe meest aangewezen nabestaande.

Wanneer een opgraving en crematie plaatsvinden volgens de voorgeschreven procedure en met de vereiste toestemming, moet die beslissing worden gerespecteerd zolang zij niet met succes wordt aangevochten via de daarvoor voorziene weg. Familieleden die het daar niet mee eens zijn, moeten de juiste procedure volgen. Doen zij dat niet, dan kunnen zij achteraf niet een eigen feitelijke situatie creëren door de overledene op een andere grafsteen te identificeren.

De kernregel luidt dus: bij gebrek aan een duidelijke laatste wil van de overledene komt de beslissing over de lijkbezorging toe aan degene die hem in zijn laatste levensfase het meest nabij stond. Bij een gehuwde overledene is dat in beginsel de langstlevende echtgenoot. Andere familieleden moeten die keuze respecteren, ook wanneer zij het daar emotioneel moeilijk mee hebben.