Wanneer een minderjarig kind medische verzorging nodig heeft, behoort de zorg voor de gezondheid van het kind tot de onderhoudsverplichting van de ouders. Die onderhoudsverplichting rust op beide ouders, ongeacht of zij gehuwd zijn, wettelijk samenwonen, feitelijk samenwonen of niet langer samenleven.

Die onderhoudsverplichting heeft echter in beginsel een persoonlijk karakter. Zij bestaat in de verhouding tussen ouder en kind. Een derde, zoals een ziekenhuis of zorgverstrekker, kan zich niet zonder meer rechtstreeks beroepen op de onderhoudsplicht tussen ouder en kind om betaling van facturen te vorderen van een ouder die zelf geen contract heeft gesloten.

Voor gehuwde ouders bestaat er een bijzondere regel waardoor een schuld die één echtgenoot aangaat ten behoeve van de huishouding of de opvoeding van de kinderen, de andere echtgenoot hoofdelijk kan verbinden. Een vergelijkbare regel bestaat voor wettelijk samenwonenden. Die regels gelden echter niet voor louter feitelijk samenwonende ouders. Bij feitelijk samenwonende ouders kan hoofdelijkheid dus niet zomaar worden aangenomen.

Hoofdelijkheid wordt in het burgerlijk recht niet vermoed. Zij moet voortvloeien uit de wet of uit een duidelijke contractuele bepaling. Als er geen huwelijk, geen wettelijke samenwoning en geen uitdrukkelijk beding van hoofdelijkheid bestaat, kan men niet automatisch aannemen dat beide ouders hoofdelijk gehouden zijn voor een factuur van een derde.

Bij gezamenlijk ouderlijk gezag geldt evenwel een vermoeden van instemming tegenover derden te goeder trouw. Wanneer één ouder alleen optreedt voor een handeling die verband houdt met het ouderlijk gezag, mag een derde te goeder trouw in beginsel aannemen dat de andere ouder daarmee instemt. Dit vermoeden speelt ook wanneer de ouders niet samenleven, zolang zij het ouderlijk gezag gezamenlijk uitoefenen.

Hieruit kan afgeleid dat wanneer één ouder een kind in het ziekenhuis binnenbrengt, het ziekenhuis te goeder trouw mag aannemen dat ook de andere ouder instemt met de handeling die verband houdt met de medische verzorging van het kind. De niet-aanwezige ouder kan daarom worden aangesproken tot betaling van de ziekenhuisfacturen.

Niettegenstaande het boven vermelde standpunt gevolgd wordt in de verder weergegeven casus kunnen daarbij belangrijke kanttekeningen worden gemaakt.

Een onderscheid kan immers gemaakt tussen de instemming met een medische behandeling en de contractuele toestemming om zelf schuldenaar te worden van de medische behandelingsovereenkomst. De instemming met de behandeling beschermt vooral de lichamelijke integriteit van de patiënt. Zij betekent niet noodzakelijk dat de niet-aanwezige ouder ook contractpartij wordt en persoonlijk gehouden is tot betaling.

Volgens bepaalde en hierna verder geciteerde rechtsleer kan het vermoeden van instemming wel verklaren dat een ziekenhuis kan aannemen dat de medische behandeling mocht plaatsvinden, maar niet zonder meer dat de niet-aanwezige ouder persoonlijk contractueel gebonden werd voor de volledige factuur. Die rechtsleer acht het bovendien betwistbaar dat één ouder voor de volledige kost kan worden veroordeeld wanneer de bijdrage tussen ouders in beginsel moet worden beoordeeld volgens hun respectieve middelen.

De praktische regel die uit het geheel kan worden afgeleid, is dus genuanceerd. Een ziekenhuis of zorgverstrekker zal zich beroepen op het vermoeden van instemming bij gezamenlijk ouderlijk gezag wanneer één ouder het kind laat opnemen of verzorgen. Toch blijft discussie mogelijk over de vraag of dit vermoeden volstaat om de andere ouder persoonlijk en voor het geheel tot betaling te verplichten, zeker wanneer de ouders niet gehuwd of wettelijk samenwonend zijn en er geen uitdrukkelijke contractuele hoofdelijkheid werd bedongen.

Samenvatting van de casus van het hierna weergegeven vonnis

Een ziekenhuis en een vereniging van ziekenhuisgeneesheren vorderden betaling van onbetaalde facturen voor medische prestaties die waren verleend aan een minderjarig kind. Het kind was door de moeder binnengebracht in het ziekenhuis. De vader was niet aanwezig bij de opname. De ouders waren feitelijk uit elkaar en waren niet gehuwd.

De vader betwistte dat hij gehouden was tot betaling. Hij voerde aan dat hij geen contract met het ziekenhuis had gesloten, niet aanwezig was bij de opname, niet op de hoogte was van de opname en niet als medecontractant kon worden beschouwd. Hij stelde ook dat de onderhoudsplicht tussen ouder en kind geen rechtstreekse vordering van het ziekenhuis tegen hem mogelijk maakte.

Het ziekenhuis voerde aan dat het ging om medische kosten voor het minderjarig kind, waarvoor beide ouders gehouden zijn. Het verwees naar de ouderlijke onderhoudsplicht en naar het gezamenlijk ouderlijk gezag. Volgens het ziekenhuis mocht het ervan uitgaan dat de moeder handelde met instemming van de vader.

De vrederechter oordeelde eerst dat de onderhoudsplicht van de ouders tegenover hun kind op zichzelf geen rechtstreekse vordering van het ziekenhuis op de vader opleverde. Ook de regels inzake hoofdelijke gehoudenheid van echtgenoten waren niet toepasselijk, omdat de ouders niet gehuwd waren.

Toch verklaarde de vrederechter de vordering gegrond. Hij baseerde zich op het vermoeden van instemming bij gezamenlijk ouderlijk gezag. Volgens de vrederechter mocht het ziekenhuis te goeder trouw aannemen dat de niet-aanwezige vader instemde met de verbintenis die tot stand kwam toen het kind door de moeder werd binnengebracht. De vader werd veroordeeld tot betaling van de openstaande facturen, met intresten en kosten.

De noot bij het vonnis is kritisch. Zij aanvaardt dat het ziekenhuis mocht uitgaan van instemming met de medische behandeling, maar betwist dat daaruit noodzakelijk volgt dat de vader ook contractueel schuldenaar werd voor de volledige ziekenhuisfactuur. De auteur acht het vonnis daarom juridisch opmerkelijk en niet vanzelfsprekend.